Node.js ile GraphQL API Geliştirme: Modern Uygulamalar İçin Esnek ve Verimli Veri Katmanı
Günümüzün hızla değişen dijital dünyasında, kullanıcı beklentileri her zamankinden daha yüksek. Uygulamalarımızın hızlı, esnek ve verimli bir şekilde veri sunması gerekiyor. Geleneksel REST API'leri hala yaygın olsa da, özellikle mobil ve modern web uygulamalarının veri ihtiyaçları, onları bazen yetersiz bırakabiliyor: Aşırı veri çekme (over-fetching) veya yetersiz veri çekme (under-fetching) sorunları, istemci tarafında birden fazla API çağrısı yapma zorunluluğu gibi durumlar geliştirici verimliliğini düşürebiliyor.
Benim geliştirme tecrübelerimde, özellikle karmaşık ve dinamik veri gereksinimleri olan projelerde bu sorunları aşmak için **GraphQL**'in ne kadar güçlü bir alternatif olduğunu gördüm. GraphQL, istemcilere tam olarak ihtiyaç duydukları veriyi tek bir istekte alma gücü vererek bu zorluklara zarif bir çözüm sunuyor. Node.js'in asenkron ve olay tabanlı mimarisi ise GraphQL API'leri inşa etmek için mükemmel bir uyum sağlıyor. Bu yazıda, Node.js ve Apollo Server kullanarak nasıl modern, esnek ve verimli bir **GraphQL API** geliştirebileceğinizi adım adım keşfedeceğiz.
GraphQL Nedir ve Neden REST'e Alternatif Olabilir?
GraphQL, Facebook tarafından geliştirilen ve 2015'te açık kaynak olarak yayınlanan, API'ler için bir sorgu dilidir. Geleneksel REST API'lerinden en büyük farkı, istemcinin sunucudan hangi verileri ve ne formatta istediğini belirtmesine olanak tanımasıdır. Bu, hem istemcinin esnekliğini artırır hem de sunucu tarafındaki karmaşıklığı azaltabilir.
REST API'lerinin Zorlukları ve GraphQL'in Çözümleri
- Over-fetching (Aşırı Veri Çekme): REST'te bir endpoint genellikle sabit bir veri yapısı döndürür. Örneğin, bir kullanıcı profilini çekerken sadece adını ve e-postasını isteseniz bile, tüm adres bilgilerini, sipariş geçmişini vb. de alabilirsiniz. GraphQL'de, istemci sadece istediği alanları belirtir.
- Under-fetching (Yetersiz Veri Çekme): Bazen tek bir endpoint, ihtiyacınız olan tüm veriyi sağlamaz. Örneğin, bir ürün detay sayfasında ürünü, yorumlarını ve ilgili kategorileri göstermek için birden fazla REST endpoint'ine (
/products/:id,/products/:id/comments,/categories/:id) istek atmanız gerekebilir. GraphQL'de tüm bu veriler tek bir sorguyla alınabilir. - Çoklu Endpoint Yönetimi: Uygulama büyüdükçe, yönetilmesi gereken REST endpoint sayısı artar ve bu, hem istemci hem de sunucu tarafında karmaşıklık yaratır. GraphQL tek bir endpoint üzerinden tüm veri işlemlerini yönetir.
- Versiyonlama Zorlukları: REST API'lerinde yeni özellikler veya veri yapıları eklendiğinde API versiyonlama (
/v1/users,/v2/users) sıkça başvurulan bir yöntemdir, ancak bu durum eski versiyonların bakımını zorlaştırır. GraphQL'in esnek yapısı, yeni alanların kolayca eklenmesine olanak tanır ve istemcilerin eski alanları kullanmaya devam etmesini sağlar.
Node.js ve GraphQL: Mükemmel Bir İkili
Node.js'in olay tabanlı, engellemeyen I/O modeli ve JavaScript'in esnekliği, GraphQL API'leri oluşturmak için ideal bir zemin sunar. Node.js'in hızlı başlatma süresi ve hafif yapısı, özellikle mikroservis mimarileri içinde bağımsız GraphQL servisleri oluşturmak için de avantajlıdır. Hatırlarsanız, Node.js ile Ölçeklenebilir Mikroservisler yazımda Node.js'in bu tür yapılar için ne kadar uygun olduğundan bahsetmiştim.
Node.js ekosistemindeki zengin kütüphaneler, özellikle Apollo Server, GraphQL API geliştirmeyi inanılmaz derecede kolaylaştırır. Apollo Server, bir GraphQL sunucusu kurmak için gerekli tüm araçları (şema doğrulama, sorgu ayrıştırma, resolver yönetimi vb.) sağlar ve Express.js gibi popüler Node.js framework'leriyle sorunsuz bir şekilde entegre olur.
GraphQL API Geliştirme Adımları (Node.js & Apollo Server)
Şimdi pratik adımlara geçelim ve Node.js ile temel bir GraphQL API'si oluşturalım.
Adım 1: Proje Kurulumu
İlk olarak yeni bir Node.js projesi oluşturalım ve gerekli paketleri kuralım:
mkdir graphql-api-projem
cd graphql-api-projem
npm init -y
npm install express @apollo/server graphqlAdım 2: Schema Tanımlama (SDL - Schema Definition Language)
GraphQL'de her şey bir şema etrafında döner. Şema, API'nizin hangi veri türlerini sorgulayabileceğini ve manipüle edebileceğini tanımlar. index.js dosyamızda veya ayrı bir schema.js dosyasında tip tanımlamalarını yapalım:
const typeDefs = `#graphql
type User {
id: ID!
name: String!
email: String!
posts: [Post]
}
type Post {
id: ID!
title: String!
content: String!
author: User
}
type Query {
users: [User]
user(id: ID!): User
posts: [Post]
post(id: ID!): Post
}
type Mutation {
createUser(name: String!, email: String!): User
createPost(title: String!, content: String!, authorId: ID!): Post
}
`;
module.exports = typeDefs;
Burada User ve Post adında iki tip, Query (veri okuma) ve Mutation (veri değiştirme) operasyonlarını tanımladık.
Adım 3: Resolvers Oluşturma
Resolver'lar, şemada tanımlanan her alan için verinin nereden alınacağını veya nasıl işleneceğini söyleyen fonksiyonlardır. Bunlar, veritabanından veri çekebilir, başka bir mikroservise istek gönderebilir veya harici bir API'yi çağırabilir. Basit bir dizi ile çalışan resolver'lar oluşturalım (gerçek uygulamada MongoDB gibi bir DB kullanılırdı):
let users = [
{ id: '1', name: 'İsmail YAĞCI', email: 'ismailyagci371@gmail.com' },
{ id: '2', name: 'Ayşe Yılmaz', email: 'ayse.yilmaz@example.com' }
];
let posts = [
{ id: '101', title: 'GraphQL ile Başlangıç', content: 'GraphQL öğreniyoruz.', authorId: '1' },
{ id: '102', title: 'Node.js Performansı', content: 'Node.js Event Loop üzerine.', authorId: '1' },
{ id: '103', title: 'React Mimarileri', content: 'React component desenleri.', authorId: '2' }
];
const resolvers = {
Query: {
users: () => users,
user: (parent, { id }) => users.find(user => user.id === id),
posts: () => posts,
post: (parent, { id }) => posts.find(post => post.id === id)
},
Mutation: {
createUser: (parent, { name, email }) => {
const newUser = { id: String(users.length + 1), name, email };
users.push(newUser);
return newUser;
},
createPost: (parent, { title, content, authorId }) => {
const newPost = { id: String(posts.length + 101), title, content, authorId };
posts.push(newPost);
return newPost;
}
},
User: {
posts: (parent) => posts.filter(post => post.authorId === parent.id)
},
Post: {
author: (parent) => users.find(user => user.id === parent.authorId)
}
};
module.exports = resolvers;
User ve Post tip tanımlamalarının içindeki posts ve author alanları için de resolver'lar yazdık. Bu, iç içe veri çekmeyi mümkün kılar.
Adım 4: Apollo Server'ı Kurma ve Çalıştırma (server.js)
const { ApolloServer } = require('@apollo/server');
const { expressMiddleware } = require('@apollo/server/express4');
const express = require('express');
const cors = require('cors');
const typeDefs = require('./schema');
const resolvers = require('./resolvers');
async function startApolloServer() {
const app = express();
const server = new ApolloServer({
typeDefs,
resolvers,
});
await server.start();
app.use(
'/graphql',
cors(),
express.json(),
expressMiddleware(server, {
context: async ({ req }) => ({ token: req.headers.token }), // İsteğe bağlı olarak context'e veri ekle
}),
);
const PORT = process.env.PORT || 4000;
app.listen(PORT, () => {
console.log(`🚀 GraphQL Sunucusu http://localhost:${PORT}/graphql adresinde çalışıyor`);
});
}
startApolloServer();
Bu kod parçası, Express.js uygulamamızı kurar ve Apollo Server'ı /graphql endpoint'ine bağlar. Uygulamayı çalıştırdığınızda, Apollo Studio Explorer gibi bir araçla veya doğrudan cURL ile sorgular gönderebilirsiniz.
Veri Çekme Optimizasyonları ve Performans İpuçları
GraphQL'in esnekliği, yanlış kullanıldığında performans sorunlarına yol açabilir. Özellikle N+1 sorgu problemi, iç içe geçmiş ilişkili veriler çekilirken sıkça karşımıza çıkar.
N+1 Sorgu Problemi ve DataLoader
Örneğin, 10 kullanıcıyı ve her bir kullanıcının gönderilerini çektiğimizi varsayalım. Eğer her kullanıcı için ayrı bir veritabanı sorgusuyla gönderilerini çekmeye çalışırsak, 1 (kullanıcılar için) + 10 (her kullanıcı için gönderiler) = 11 sorgu yapmış oluruz. Bu durum, özellikle büyük veri setlerinde ciddi performans düşüşlerine yol açar.
DataLoader, bu tür N+1 problemlerini çözmek için tasarlanmış bir yardımcı kütüphanedir. Aynı "tick" içinde yapılan veritabanı isteklerini toplar (batching) ve tek bir veritabanı sorgusunda işler, ardından sonuçları doğru resolver'lara dağıtır (caching). Bu sayede sorgu sayısını önemli ölçüde azaltır.
// Örnek bir DataLoader kullanımı (pseudo-kod)
const { DataLoader } = require('dataloader');
const userBatchLoader = async (ids) => {
// Veritabanından tek bir sorgu ile tüm ID'lere karşılık gelen kullanıcıları çek
const users = await db.users.find({ _id: { $in: ids } }).toArray();
// Gelen kullanıcıları ID'lerine göre eşleştir
return ids.map(id => users.find(user => user._id.toString() === id));
};
const postBatchLoader = async (authorIds) => {
// Veritabanından tek bir sorgu ile tüm authorId'lere karşılık gelen gönderileri çek
const posts = await db.posts.find({ authorId: { $in: authorIds } }).toArray();
// Gelen gönderileri authorId'lerine göre grupla
return authorIds.map(id => posts.filter(post => post.authorId.toString() === id));
};
// Context objesinde DataLoader instance'larını oluştur
const context = async ({ req }) => ({
userLoader: new DataLoader(userBatchLoader),
postLoader: new DataLoader(postBatchLoader),
});
// Resolver içinde DataLoader kullanma
const resolvers = {
User: {
posts: (parent, args, context) => {
return context.postLoader.load(parent.id); // DataLoader kullan
}
},
Post: {
author: (parent, args, context) => {
return context.userLoader.load(parent.authorId); // DataLoader kullan
}
}
};
DataLoader entegrasyonu, özellikle MongoDB gibi NoSQL veritabanları ile çalışırken çoklu doküman çekme işlemlerinde büyük performans kazancı sağlar.
Kimlik Doğrulama ve Yetkilendirme
GraphQL API'lerinde de güvenlik kritik öneme sahiptir. Apollo Server'da, context objesini kullanarak kimlik doğrulama token'larını işleyebilir ve resolver'larınızda yetkilendirme kontrolleri yapabilirsiniz. Örneğin, JWT (JSON Web Token) kullanarak kullanıcının kimliğini doğrulayabilir ve hangi verilere erişebileceğini belirleyebilirsiniz. Bu konuda daha detaylı bilgi için Node.js Uygulamalarında Güvenli Kimlik Doğrulama ve Yetkilendirme yazımı inceleyebilirsiniz.
Hata Yönetimi
GraphQL, sorgu içinde hataları döndürme konusunda esnektir. Resolver'larınızda oluşan hataları yakalayarak, istemcilere hem hata mesajını hem de başarılı olan veri kısımlarını gönderebilirsiniz. Apollo Server, hataları standardize etmek için uygun mekanizmalar sunar.
Frontend ile GraphQL Kullanımı (Örnek: React & Apollo Client)
Bir **GraphQL API**'si geliştirdikten sonra, istemci tarafında bu API'yi tüketmek için güçlü kütüphaneler mevcuttur. React uygulamalarında genellikle Apollo Client veya React Query gibi kütüphaneler kullanılır. Özellikle React Query (TanStack Query) ile Modern Veri Çekme ve Yönetimi yazımda, veri çekme ve önbellekleme konularına değinmiştim. Apollo Client, GraphQL için özel olarak tasarlanmış, önbellekleme, state yönetimi ve optimistik UI güncellemeleri gibi birçok gelişmiş özelliği sunar.
// React bileşeni içinde Apollo Client ile veri çekme örneği
import React from 'react';
import { useQuery, gql } from '@apollo/client';
const GET_USERS = gql`
query GetUsers {
users {
id
name
email
posts {
id
title
}
}
}
`;
function UserList() {
const { loading, error, data } = useQuery(GET_USERS);
if (loading) return <p>Yükleniyor...</p>;
if (error) return <p>Hata oluştu: {error.message}</p>;
return (
<div>
<h2>Kullanıcılar</h2>
<ul>
{data.users.map(user => (
<li key={user.id}>
<strong>{user.name}</strong> ({user.email})
<h3>Gönderileri:</h3>
<ul>
{user.posts.map(post => (
<li key={post.id}>{post.title}</li>
))}
</ul>
</li>
))}
</ul>
</div>
);
}
export default UserList;
Sonuç
Node.js ile GraphQL API geliştirme, modern uygulamalarınız için esnek, verimli ve ölçeklenebilir bir veri katmanı oluşturmanın kapılarını aralar. İstemcilere ihtiyaç duydukları veriyi tek bir istekte alma gücü vererek, hem geliştirici deneyimini iyileştirir hem de ağ trafiğini ve sunucu yükünü optimize eder. Apollo Server gibi güçlü araçlar ve DataLoader gibi optimizasyon teknikleri, bu süreçte en büyük yardımcılarınız olacaktır.
Her mimari yaklaşım gibi GraphQL'in de kendine özgü zorlukları ve öğrenme eğrisi vardır; ancak doğru prensipler ve pratiklerle, uygulamanızın gelecekteki ihtiyaçlarına cevap verebilecek güçlü bir API yapısı kurabilirsiniz. Eğer aklınıza takılan sorular olursa veya bu konularda daha derinlemesine bilgi almak isterseniz, bana ismailyagci371@gmail.com adresinden veya sosyal medya kanallarından ulaşabilirsiniz. Sağlıklı ve başarılı kodlamalar dilerim!
Orijinal yazı: https://ismailyagci.com/articles/nodejs-ile-graphql-api-gelistirme-modern-uygulamalar-icin-esnek-ve-verimli-veri-katmani
Yorumlar
Yorum Gönder